Goud - informatie

Kosmische oorsprong

Goud is niet op aarde ontstaan, maar in het heelal, miljarden jaren vóór het ontstaan van onze planeet.Wetenschappers denken dat goud wordt gevormd tijdens extreem energierijke gebeurtenissen, zoals:

• Supernova-explosies – wanneer zware sterren ontploffen, ontstaan zware elementen zoals goud, platina en uranium.

• Botsingen van neutronensterren – nog krachtiger dan supernova’s. Hierbij worden enorme hoeveelheden goud gevormd door het zogeheten r-process (rapid neutron capture).
  

Het goud dat tijdens zulke gebeurtenissen ontstond, verspreidde zich door de ruimte als stof en werd uiteindelijk deel van het materiaal waaruit het zonnestelsel en de aarde zijn gevormd (ongeveer 4,6 miljard jaar geleden).

Aardse verspreiding

Toen de aarde nog jong en heet was, zonk het meeste goud naar de aardkern, samen met andere zware metalen zoals ijzer. Daarom zit het grootste deel van het aardse goud diep in de kern — ver buiten ons bereik.

Het goud dat wij kunnen delven, bevindt zich in de aardkorst. Wetenschappers denken dat dit later aan het aardoppervlak kwam door:

• Meteorietinslagen ongeveer 4 miljard jaar geleden, die nieuw goud aanbrachten.

• Geologische processen (zoals vulkanisme en hydrothermale activiteit) die goud uit diepe lagen naar boven brachten en afzetten in aders van kwarts of gesteente.
  

Vindplaatsen vandaag

Vandaag wordt goud vooral gevonden in:

• Zuid-Afrika - Australië - Rusland - Canada - China
  

Daar vormt het zich in aders, rivierafzettingen en oude gesteentelagen. Goudwinning: hoe men goud uit de aarde haalt

Er zijn verschillende methoden, afhankelijk van waar het goud zich bevindt:

A. Primaire mijnbouw (uit gesteente)

Dit is de meest industriële vorm:

1. Ontginning: Grote machines breken het gesteente waarin goud aanwezig is (goudaders).

2. Vergruizing en vermaling: Het gesteente wordt tot fijn poeder vermalen.

3. Extractie: Het goud wordt uit het gesteente gehaald via chemische of fysische methoden.

   • Cyaanidatie is de meest gebruikte methode:Het fijngemalen erts wordt behandeld met een oplossing van natriumcyanide, die goud oplost. Vervolgens wordt het goud uit die oplossing teruggewonnen met zink of actieve kool.

   • Soms wordt ook kwik gebruikt (vooral bij kleinschalige mijnbouw), maar dit is zeer milieubelastend en vaak verboden.
     

B. Secundaire mijnbouw (alluviale of placer winning)

Hier wordt goud gewonnen uit rivierafzettingen of oude zandlagen:

1. Water spoelt lichtere materialen weg, terwijl het zwaardere goud achterblijft.

2. Dit gebeurt met pannen (zoals bij het klassieke “goud zoeken”), of met grotere sluices en pompen.

3. Deze methode gebruikt meestal geen chemicaliën en is milieuvriendelijker, maar minder rendabel.

Raffinage: zuivering van het ruwe goud

Wanneer goud uit het erts is gehaald, bevat het nog onzuiverheden zoals zilver, koper of ijzer. De raffinage maakt het zuiver.

A. Smelten

Het goud wordt gesmolten (boven 1064 °C). Onzuiverheden kunnen deels verwijderd worden met fluxen zoals boorzuur of natriumcarbonaat.

B. Chemische raffinage

• Aqua regia - proces: Goud wordt opgelost in een mengsel van zoutzuur en salpeterzuur.Daarna wordt het opnieuw neergeslagen als zuiver goud (>99,9%).

• Elektrolyse (Wohlwill - proces):Ruw goud wordt als anode gebruikt, en zuiver goud vormt zich aan de kathode.Dit levert het hoogste zuiverheidsniveau op (tot 99,999%).
  

Eindproducten:

Na raffinage wordt goud gegoten of gewalst tot:

• Goudstaven (voor banken of reserves)

• Goudkorrels (voor industriële toepassingen)

• Juwelen en sieraden

• Elektronische componenten (wegens hoge geleidbaarheid en corrosie bestendigheid)
  

Milieu en duurzaamheid

De klassieke mijnbouw heeft een zware ecologische impact:

• Gebruik van giftige chemicaliën (cyanide, kwik)

• Grote hoeveelheden afvalsteen en verstoorde ecosystemen

• Water- en bodemvervuiling
  

Daarom groeit de belangstelling voor:

• “Fairtrade” goud (met eerlijke arbeidsomstandigheden)

• “Urban mining” – goud terugwinnen uit oude elektronica en afval

• Cyanidevrije methoden zoals thioureum of chloorextractie

Wat betekent “karaat”?

De karaat (K) is de maat voor de zuiverheid van goud in een legering (dus gemengd met andere metalen).

• 24 karaat (24K) = 100% zuiver goud

• 18 karaat (18K) = 18 delen goud + 6 delen andere metalen (75% goud)

• 14 karaat (14K) = 14 delen goud + 10 delen andere metalen (58,5% goud)

• 9 karaat (9K) = 9 delen goud + 15 delen andere metalen (37,5% goud)
  

Formule: % goud = (karaat ÷ 24) × 100

Voorbeeld:18K goud → (18 ÷ 24) × 100 = 75% goud

Waarom wordt goud gemengd met andere metalen?

Zuiver goud (24K) is zacht en buigzaam, ideaal voor munten of sierraden die niet veel slijten, maar niet voor dagelijks gebruik. Daarom voegt men andere metalen toe om het sterker te maken en de kleur te beïnvloeden:

Toegevoegd metaal	Effect	Voorbeeldkleur
Koper	maakt het harder	roodgoud
Zilver	maakt het lichter	geelpastel goud
Nikkel of palladium	maakt het wit	witgoud
Zink	verhoogt gietbaarheid	gebruikt in legeringen

Hoe controleert men de zuiverheid?

A. Stempel of keurteken

Bij officiële juwelen wordt het karaat gehalte gestempeld in het metaal zelf:

• “999” = 99,9% (24K)

• “750” = 75% (18K)

• “585” = 58,5% (14K)

• “375” = 37,5% (9K)
  

Deze keurtekens worden vaak geplaatst door erkende instellingen (in België o.a. door de Edelmetaal waarborg dienst).

B. Zuurtest

Een eenvoudige methode waarbij men een druppel zuur op het metaal aanbrengt.Afhankelijk van de reactie (of juist geen reactie) kan men inschatten hoeveel karaat het goud heeft.

C. Elektronische test

Moderne toestellen meten de elektrische geleiding van het metaal – die varieert met de zuiverheid.

D. Röntgenfluorescentie (XRF)

Een niet-destructieve laboratoriumtest die exact de elementaire samenstelling bepaalt – zeer nauwkeurig en professioneel gebruikt.

Samenvatting in één oogopslag